Girdiğiniz bilgiler cihazınızda kalır. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır.
Tarif uyarlama nasıl çalışır?
Bir tarifi büyütmek ya da küçültmek, bütün malzemeleri aynı sayıyla çarpmak demektir. Bu sayıya çarpan ya da katsayı denir. Dört kişilik bir tarifi altı kişiye uyarlarken çarpan 6 ÷ 4 = 1,5'tir; her malzeme 1,5 katına çıkar. İki kişilik yapacaksanız çarpan 0,5'tir ve her şey yarıya iner.
Çarpan = Yeni kişi sayısı ÷ Tarifteki kişi sayısı Yeni miktar = Orijinal miktar × Çarpan
Araç, malzeme listenizdeki her satırı bu çarpanla günceller. Gram ve mililitre değerlerini 5'in katlarına yuvarlar, bardak ve kaşık ölçülerini ise "2 ½ su bardağı" gibi mutfakta ölçülebilecek kesirlere çevirir. Yumurta gibi bölünmesi zor malzemelerde iki seçeneği birlikte gösterir.
Kalıp ya da tepsi boyutuna göre uyarlama
Elinizdeki kalıp tariftekinden farklıysa kişi sayısı değil, kalıbın taban alanı önemlidir. Hamurun aynı kalınlıkta olması için malzemeleri iki kalıbın alanı oranında artırmanız ya da azaltmanız gerekir.
Yuvarlak kalıp alanı = π × (Çap ÷ 2)² Dikdörtgen kalıp alanı = En × Boy Çarpan = Yeni kalıbın alanı ÷ Tarifteki kalıbın alanı
Burada sezgimiz sık sık yanılır: 22 cm yerine 26 cm çaplı kalıp kullanmak, çapı yalnızca yüzde 18 büyütür ama alanı yaklaşık yüzde 40 artırır. Çünkü alan, çapın karesiyle büyür.
Örnek hesaplama
Kişi sayısına göre: 4 kişilik bir kek tarifinde 3 su bardağı un, 1 su bardağı toz şeker, 3 yumurta ve 1 paket kabartma tozu var. 6 kişilik yapmak istediğinizde çarpan 1,5 olur:
- Un: 3 × 1,5 = 4 ½ su bardağı
- Toz şeker: 1 × 1,5 = 1 ½ su bardağı
- Yumurta: 3 × 1,5 = 4,5 adet (4 büyük ya da 5 küçük yumurta kullanılabilir)
- Kabartma tozu: 1 ½ paket
Kalıba göre: Tarif 24 cm yuvarlak kalıp için yazılmış, sizde ise 20 × 30 cm dikdörtgen bir borcam var. Yuvarlak kalıbın alanı π × 12² ≈ 452 cm², dikdörtgenin alanı 600 cm²'dir. Çarpan 600 ÷ 452 ≈ 1,33 olur; tarifteki 250 g un yaklaşık 330 grama çıkar.
Uyarlama yaparken dikkat edilmesi gerekenler
- Baharat ve tuz: Büyük oranlı artışlarda (iki katı ve üzeri) tuzu, acıyı ve güçlü baharatları hesaplanan miktarın biraz altında koyup tadına bakarak tamamlamak daha güvenlidir.
- Kabartıcılar: Kabartma tozu ve maya genellikle orantılı artırılabilir; ancak çok büyük partilerde hamuru iki ayrı kapta hazırlamak daha iyi sonuç verir.
- Yumurta: Yarım yumurta gerekiyorsa yumurtayı çırpıp yarısını kullanabilirsiniz. Bir orta boy yumurta kabuksuz yaklaşık 50 gram gelir.
- Pişirme süresi: Süre, porsiyonla aynı oranda artmaz. Tencere yemeklerinde biraz uzar; kekte ise hamurun kalınlığı belirleyicidir. Kürdan testiyle kontrol edin.
- Tencere ve tava boyutu: Miktar iki katına çıktığında tava küçük kalırsa kızartma yerine haşlama etkisi oluşur; gerekirse iki partide pişirin.
Tarifi küçültürken nelere dikkat etmeli?
Tarifi yarıya ya da üçte bire indirmek de aynı hesapla yapılır, ancak küçük miktarlarda ölçme hataları daha belirgin hale gelir. Yarım çay kaşığı tuz ile bir tutam tuz arasındaki fark, küçük bir porsiyonda tadı belirgin şekilde değiştirebilir. Bu yüzden küçültülmüş tariflerde hassas malzemeleri gram cinsinden tartmak işinizi kolaylaştırır.
- Kap seçimi: Yarım tarif büyük bir tencerede pişirilirse sıvı daha hızlı buharlaşır ve yemek kuru kalabilir. Malzemeyle orantılı, daha küçük bir kap seçin.
- Fırın ısısı: Kalıp küçüldüğünde fırın ısısını değiştirmeyin; yalnızca pişme süresini daha erken kontrol etmeye başlayın.
- Paketli malzemeler: Kabartma tozu ve vanilin paketlerinin gramajı markaya göre değişir. Yarım paket gerekiyorsa paketin üzerindeki gramajı ikiye bölüp mutfak terazisiyle tartabilir ya da içeriği bir tabağa döküp gözle ikiye ayırabilirsiniz.
Malzeme listesini doğru girmek için
Malzeme alanına tarifteki her satırı ayrı ayrı yazın ve miktarı sayı olarak girin. "1,5" ya da "1.5" yazabilirsiniz; araç ikisini de anlar. Birimi listeden seçmeniz, sonucun mutfakta ölçülebilir bir biçimde gösterilmesini sağlar: gram ve mililitre değerleri 5'e yuvarlanır, bardak ve kaşıklar en yakın çeyrek, üçte bir ya da yarım ölçüye çevrilir. Tuz ve baharat gibi "göz kararı" malzemeleri listeye eklemeseniz de olur; bunları tadına bakarak ayarlamak çoğu zaman daha iyi sonuç verir.
Hesaplama matematiksel bir oranlamadır. Mayalı hamurlar, şekerlemeler ve hassas pastacılık tariflerinde sonuç, ortam sıcaklığı ve malzeme kalitesine göre değişebilir.
İlgili hesaplamalar
Bardak ve kaşık ölçülerini grama çevirmek için mutfak ölçü çevirici, malzemeleri genel olarak oranlamak için oran orantı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Davetin masrafını misafirler arasında bölüşecekseniz hesap bölme aracı da işinizi kolaylaştırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Tarifi iki katına çıkarırsam pişirme süresi de iki katına çıkar mı?
Hayır. Pişirme süresi daha çok kabın derinliğine ve hamurun kalınlığına bağlıdır. Daha büyük bir kalıpta aynı kalınlıkta pişiriyorsanız süre neredeyse aynı kalır; aynı kalıba daha kalın hamur koyarsanız süre uzar.
Yarım yumurta nasıl kullanılır?
Yumurtayı bir kapta çırpın ve yarısını tarife ekleyin. Kabuksuz bir orta boy yumurta yaklaşık 50 gram olduğundan yarım yumurta yaklaşık 25 gramdır.
Yuvarlak kalıp tarifini kare kalıba nasıl uyarlarım?
İki kalıbın taban alanını hesaplayıp oranlayın. Örneğin 24 cm yuvarlak kalıbın alanı yaklaşık 452 cm², 22 × 22 cm kare kalıbın alanı 484 cm²'dir; malzemeleri yaklaşık 1,07 katına çıkarmanız yeterlidir.
Baharatları da aynı oranda artırmalı mıyım?
Hafif artışlarda evet. Tarifi iki katına ya da daha fazlasına çıkarırken tuz ve acı baharatları hesaplanan miktarın yaklaşık dörtte üçüyle başlatıp tadına bakarak tamamlamak önerilir.