Bel-Kalça Oranı Hesaplama

Bel-kalça oranı neyi gösterir?

Vücut yağının miktarı kadar nerede biriktiği de önemlidir. Karın bölgesinde, iç organların çevresinde biriken yağ (viseral yağ), kalça ve basende biriken yağa kıyasla kalp-damar hastalıkları ve tip 2 diyabet riskiyle daha güçlü bir ilişki gösterir. Bel-kalça oranı, bu dağılımı mezurayla ölçülebilen basit bir sayıya dönüştürür.

Elma tipi (karın bölgesinde yağlanma) vücut yapısında bel çevresi kalçaya yakın veya daha geniştir ve oran yükselir. Armut tipi (kalça ve basende yağlanma) yapıda ise oran daha düşüktür. Vücut kitle indeksi normal olan birinin bile bel-kalça oranı yüksek olabilir; bu nedenle iki ölçüt birbirini tamamlar.

Hesaplama ve eşik değerler

Bel-kalça oranı = Bel çevresi (cm) ÷ Kalça çevresi (cm) Bel/boy oranı = Bel çevresi (cm) ÷ Boy (cm)

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2008 tarihli bel çevresi ve bel-kalça oranı uzman raporunda yer alan eşikler şunlardır:

• Bel-kalça oranı: Erkeklerde 0,90 ve üzeri, kadınlarda 0,85 ve üzeri metabolik komplikasyon riskinin belirgin şekilde arttığını gösterir.
• Bel çevresi: Erkeklerde 94 cm üzeri artmış risk, 102 cm üzeri belirgin artmış risk; kadınlarda 80 cm üzeri artmış risk, 88 cm üzeri belirgin artmış risk olarak kabul edilir.

Bel/boy oranı için ise birçok araştırmada kullanılan pratik bir kural vardır: Bel çevreniz boyunuzun yarısını geçmemeli, yani oran 0,5'in altında kalmalıdır. Bu ölçüt cinsiyetten bağımsız uygulanabildiği için kolay akılda kalır.

Doğru ölçüm nasıl yapılır?

• Bel: DSÖ protokolüne göre son kaburganın alt kenarı ile kalça kemiğinin (iliak kristanın) üst kenarı arasındaki orta noktadan, normal bir nefes verişinin sonunda ölçülür.
• Kalça: Kalçanın en geniş yerinden, mezura yere paralel olacak şekilde ölçülür.
• Ayakta, ayaklar birbirine yakın, kollar yanda ve vücut ağırlığı iki bacağa eşit dağılmış olmalıdır.
• Mezura ince giysinin üzerinden ya da doğrudan cilde, sıkmadan yerleştirilmelidir. Yemekten hemen sonra ölçüm yapmayın.

Örnek hesaplama

Kadın: Bel çevresi 82 cm, kalça çevresi 104 cm ve boyu 168 cm olan bir kadının bel-kalça oranı 82 ÷ 104 = 0,79'dur ve 0,85 eşiğinin altındadır. Bel/boy oranı 82 ÷ 168 = 0,49 ile sınırın hemen altındadır. Ancak bel çevresi 80 cm'yi geçtiği için bel çevresi ölçütüne göre "artmış risk" grubuna girer. Bu örnek, tek bir ölçüte bakmanın yanıltıcı olabileceğini gösterir.

Erkek: Bel çevresi 96 cm, kalça çevresi 102 cm ve boyu 178 cm olan bir erkeğin bel-kalça oranı 96 ÷ 102 = 0,94'tür ve 0,90 eşiğinin üzerindedir. Bel çevresi 94 cm'yi aştığı için artmış risk grubundadır; bel/boy oranı 96 ÷ 178 = 0,54 ile de 0,5 sınırının üzerindedir.

Sonucu nasıl yorumlamalı?

Eşik değerin üzerinde çıkan bir sonuç hastalığınız olduğu anlamına gelmez; yalnızca karın bölgesinde yağlanmaya bağlı risklerin ortalamadan yüksek olabileceğini gösterir. Bu ölçütler yetişkinler için geliştirilmiştir; çocuklarda, hamilelikte ve bazı etnik gruplarda farklı eşikler kullanılabilir. Örneğin DSÖ, Güney Asya kökenli kişiler için daha düşük bel çevresi sınırlarının uygun olabileceğini belirtir.

Karın bölgesindeki yağı azaltmak için bölgesel egzersiz yerine genel yaklaşım işe yarar: düzenli aerobik egzersiz, haftada birkaç gün kuvvet çalışması, işlenmiş gıda ve şekerli içeceklerin azaltılması, yeterli uyku ve alkolün sınırlandırılması. Bel çevresi, kilo vermeden önce bile değişmeye başlayabildiği için ayda bir ölçüp kaydetmek motivasyon sağlar.

Ölçümlerinizi takip etmek için ipuçları

Tek bir ölçüm, mezuranın yerine, gün içindeki şişkinliğe ve nefes durumuna göre birkaç santimetre değişebilir. Güvenilir bir takip için:

• Ölçümü her seferinde aynı koşullarda yapın: sabah, tuvalete çıktıktan sonra ve kahvaltıdan önce.
• Aynı mezurayı kullanın ve mümkünse ölçümü bir başkasına yaptırın; kendi kendinize ölçerken mezura arka tarafta kolayca eğilir.
• Her bölgeyi iki kez ölçün. İki ölçüm arasında 1 cm'den fazla fark varsa üçüncü kez ölçüp en yakın iki değerin ortalamasını alın.
• Sonuçları tarihleriyle birlikte not edin. Haftalık değil, aylık değişim daha anlamlıdır; 1-2 cm'lik dalgalanmalar olağandır.

Bel çevresinde birkaç ay içinde görülen kalıcı bir düşüş, tartıda büyük bir değişiklik olmasa bile karın bölgesindeki yağın azaldığını gösteren cesaret verici bir işarettir. Tersine, kilo sabitken belin genişlemesi yaşam tarzınızı gözden geçirmek için iyi bir uyarıdır.

Bu araç tanı koymaz ve tıbbi muayenenin yerini tutmaz. Sonucunuz eşik değerlerin üzerindeyse veya kalp-damar hastalığı, diyabet gibi aile öyküsü varsa doktorunuza danışarak kan şekeri, kolesterol ve tansiyon değerlerinizi kontrol ettirin.

İlgili hesaplamalar

Tahmini yağ oranınızı vücut yağ oranı hesaplama, boy-kilo ilişkinizi vücut kitle indeksi hesaplama aracıyla öğrenebilirsiniz. Hedef kilonuz için ideal kilo hesaplama aracına göz atabilirsiniz.