Tasarruf Finansman Hesaplama (Faizsiz Ev ve Araba Sistemi)

Tasarruf finansman sistemi nasıl işler?

Tasarruf finansman, halk arasında "faizsiz ev" ya da "faizsiz araba" sistemi olarak bilinir. Katılımcılar bir sözleşme imzalar, belirlenen finansman tutarını peşinat ve aylık taksitlerle şirkete öder. Şirket, toplanan birikimi bir sıra ya da çekiliş düzenine göre katılımcılara dağıtır. Sırası gelen katılımcı finansman tutarını alarak ev ya da araç satın alır, kalan taksitlerini ödemeye devam eder.

Sistemde faiz yoktur; şirketin geliri organizasyon ücretidir. Bu ücret genellikle finansman tutarının belirli bir yüzdesidir ve sözleşmede peşin alınabilir ya da taksitlere dağıtılabilir. Toplam geri ödemeniz, aldığınız finansman tutarı ile organizasyon ücretinin toplamına eşittir.

Türkiye'de bu alan 2021 yılında 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu'nda yapılan değişiklikle yasal çerçeveye kavuşmuştur. Tasarruf finansman şirketleri artık Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'ndan (BDDK) faaliyet izni almak ve onun denetimine uymak zorundadır. Sözleşme imzalamadan önce şirketin BDDK listesinde yer alıp almadığını mutlaka kontrol edin.

"Faizsiz" olması maliyetsiz olduğu anlamına gelmez

Sistemin gerçek maliyeti iki kalemden oluşur:

• Organizasyon ücreti: Doğrudan ödediğiniz, geri alınamayan ücrettir.
• Bekleme maliyeti: Teslim ayına kadar ödediğiniz paralar şirkette getirisiz bekler. Aynı parayı mevduatta ya da başka bir yatırımda değerlendirseydiniz kazanacağınız getiriden vazgeçmiş olursunuz.

Bu nedenle sistemin size maliyeti büyük ölçüde ne zaman teslim alacağınıza bağlıdır. Erken teslim alan katılımcı, faizsiz bir kredi kullanmış gibi avantajlı çıkar. Geç teslim alan katılımcı ise uzun süre getirisiz birikim yapmış olur.

Araç gerçek maliyeti nasıl hesaplıyor?

Bu tür nakit akışlarında klasik iç verim oranı çoğu zaman anlamlı sonuç vermez: Teslimden önce siz şirkete borç vermiş, teslimden sonra şirketten borç almış gibi olursunuz. Bu yüzden araç sistemi bir krediye benzeterek ölçer. Önce teslim ayına kadar yaptığınız ödemelerin, sizin belirttiğiniz getiriyle kendi hesabınızda ne kadar birikmiş olacağını bulur. Finansman tutarının bu birikimle karşılanamayan kısmı, şirketin size fiilen verdiği "kredi" sayılır. Bu kredinin teslimden sonraki taksitlerle geri ödenmesindeki aylık oran, kredi eşdeğeri maliyet olarak gösterilir.

Aylık taksit = (Finansman tutarı − Peşinat) ÷ Vade (+ dağıtılmışsa organizasyon ücreti ÷ Vade) Teslimdeki birikim = Teslime kadarki ödemelerin getiriyle gelecekteki değeri Kredi eşdeğeri tutar = Finansman tutarı − Teslimdeki birikim

Örnek hesaplama

1.000.000 TL finansman tutarı, %20 peşinat (200.000 TL), %8 peşin organizasyon ücreti (80.000 TL) ve 50 ay vadeli bir sözleşme düşünelim. Teslimin 20. ayda olacağını varsayalım.

• Aylık taksit: 800.000 ÷ 50 = 16.000 TL
• Toplam ödeme: 1.080.000 TL
• Teslime kadar ödenen: 280.000 + 20 × 16.000 = 600.000 TL (tutarın %52'si)
• Paranızın getirisini sıfır kabul ederseniz kredi eşdeğeri maliyet aylık %1,22, yıllık bileşik yaklaşık %15,65 olur. Bu oran yalnızca organizasyon ücretinin etkisini gösterir.
• Paranızı aylık %2 getiriyle değerlendirebiliyorsanız tablo değişir: 20. ayda kendi birikiminiz 804.823 TL olurdu. Şirketin fiilen sağladığı tutar 195.177 TL'ye düşer ve 480.000 TL ile geri ödenir. Kredi eşdeğeri maliyet aylık yaklaşık %7,17 olur.

Aynı sözleşmede teslim 10. ayda gerçekleşirse kredi eşdeğeri maliyet, aylık %2 getiri varsayımıyla aylık yaklaşık %1,45'e iner. Teslim 35. aya kalırsa aynı ödemelerle kendi hesabınızda 1.359.881 TL birikmiş olurdu; yani sistem size finansman sağlamamış, yalnızca getirisiz bir birikim aracı olmuş olur. Bu fark, teslim tarihinin her şeyden önemli olduğunu açıkça gösterir.

Sözleşme imzalamadan önce

• Teslim tarihini sorgulayın: Sıralı sistemlerde teslim ayı sözleşmede yazar. Çekilişli sistemlerde ise teslim ayı belirsizdir; hesaplamayı hem iyimser hem kötümser bir ayla deneyin.
• Fiyat artışını unutmayın: Finansman tutarı sabittir. Bekleme sürecinde konut ve araç fiyatları artarsa aynı tutarla daha küçük bir ev ya da daha eski bir araç alabilirsiniz.
• Cayma ve fesih koşullarını okuyun: Sözleşmeden vazgeçmeniz hâlinde organizasyon ücretinin ve ödediğiniz taksitlerin ne zaman, ne kadar iade edileceği sözleşmede ve ilgili yönetmelikte düzenlenir.
• Teminat şartlarını öğrenin: Teslim sırasında şirket, kalan borç için ipotek, rehin ya da kefil isteyebilir.
• Banka kredisiyle kıyaslayın: Kredi eşdeğeri maliyeti, aynı dönemde bankaların sunduğu konut veya taşıt kredisi maliyetiyle karşılaştırın.

Organizasyon ücretinin ödeme şekli maliyeti değiştirir mi?

Evet, hem de belirgin biçimde. Ücret sözleşme anında peşin alındığında, teslimden önce ödediğiniz tutar artar ve bu para daha uzun süre getirisiz bekler. Ücret taksitlere dağıtıldığında ise bir kısmı teslimden sonra ödenir. Yukarıdaki örnekte 80.000 TL organizasyon ücreti 50 taksite dağıtılırsa aylık taksit 16.000 TL yerine 17.600 TL olur. Getiri sıfır kabul edildiğinde kredi eşdeğeri maliyet aylık %1,22'den %1,10'a, aylık %2 getiri varsayımında ise %7,17'den yaklaşık %4,85'e iner. Toplam ödediğiniz tutar değişmese de paranın zamanlaması maliyeti etkiler. Teklifleri karşılaştırırken bu nedenle yalnızca ücret oranına değil, ücretin ne zaman tahsil edildiğine de bakın.

Benzer şekilde peşinat oranı da sonucu etkiler. Yüksek peşinat aylık taksiti düşürür, ancak teslimden önce şirkette biriken tutarı artırır. Elinizdeki parayı teslime kadar başka bir yerde değerlendirebiliyorsanız, sözleşmenin izin verdiği en düşük peşinatı seçmek genellikle daha az bekleme maliyeti yaratır.

Bu hesaplama bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir. Gerçek ödeme planınız, ücretler ve teslim koşulları sözleşmenize göre farklılık gösterebilir. Karar vermeden önce sözleşmeyi ve şirketin BDDK lisansını kontrol edin.

İlgili hesaplamalar

Banka kredisinin taksitini ve toplam maliyetini kredi hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. İki farklı kredi teklifini masraflarıyla birlikte kıyaslamak için kredi teklifi karşılaştırma, teslimi beklemek yerine kendiniz biriktirmeyi düşünüyorsanız birikim hedefi hesaplama aracını kullanın.